Kraje UE rozważają utworzenie „ośrodków powrotowych” dla migrantów w Rwandzie i Uzbekistanie

Grupa państw członkowskich Unii Europejskiej rozważa utworzenie poza granicami Wspólnoty „ośrodków powrotowych” dla migrantów, którym odmówiono prawa pobytu. Według informacji Politico, potencjalne lokalizacje to Rwanda i Uzbekistan. Plany te stanowią nową próbę outsourcingu kontroli migracyjnej, po latach niepowodzeń prawnych i kontrowersji politycznych związanych z podobnymi inicjatywami.

Decyzja ta następuje po przyjęciu nowego prawa UE, które pozwala stolicom państw członkowskich na tworzenie takich ośrodków w krajach spoza Unii, pod warunkiem, że kraje te przestrzegają praw człowieka i prawa międzynarodowego. Ponad połowa z 27 państw członkowskich UE wezwała w czerwcu do szybkich działań w celu utworzenia tych centrów.

Geneza i Wczesne Plany

Inicjatywę tę wspierają m.in. Dania, Austria, Grecja, Niemcy i Holandia. Premier Grecji Kyriakos Mitsotakis, jeszcze przed zatwierdzeniem ustawy, wyraził nadzieję na zawarcie pierwszych umów w 2026 roku, aby ośrodki mogły być operacyjne od 2027 roku. Na chwilę obecną nie podjęto jeszcze ostatecznych decyzji co do krajów, które miałyby gościć te ośrodki, a proces polityczny i dyplomatyczny wciąż trwa.

Dotychczasowe próby przeniesienia zarządzania migracjami poza granice kontynentu spotykały się z licznymi wyzwaniami. Brytyjskie plany dotyczące Rwandy zostały porzucone po latach batalii prawnych i politycznych, a włoskie centra dla migrantów w Albanii były wielokrotnie kwestionowane w sądach. Zwolennicy nowych przepisów UE wierzą, że mogą one odnieść sukces tam, gdzie wcześniejsze wysiłki zawiodły, oferując jasne ramy prawne dla obiektów offshore.

Rola Komisji Europejskiej i Inwestycje

Chociaż rządy państw członkowskich rozważają Rwandę i Uzbekistan, ostateczne decyzje dotyczące umów będą należały do poszczególnych rządów. Komisja Europejska, która nie brała udziału w rozmowach dotyczących wyboru krajów, a także inne stolice UE, muszą zostać poinformowane przed uruchomieniem ośrodków.

UE zainwestowała setki milionów euro w Rwandę w ramach programu Global Gateway, ogłaszając inwestycję w wysokości 900 milionów euro w 2023 roku. Uzbekistan również otrzymał 119 milionów euro w formie dotacji. Dodatkowo, za zamkniętymi drzwiami dyskutuje się o Ugandzie jako kolejnym potencjalnym partnerze. Państwa geograficznie bliskie UE, takie jak Egipt i Libia, zostały wykluczone ze względu na obawy dotyczące ryzyka przemytu ludzi.

Obawy o Prawa Człowieka i Krytyka

Minister ds. Migracji Cypru, Nicholas Ioannides, podkreślił, że ochrona praw człowieka będzie „kryterium oceny” umów, a UE chce, aby organizacje międzynarodowe, takie jak Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji (IOM) i Agencja ONZ ds. Uchodźców (UNHCR), pomagały w zapewnieniu przestrzegania tych zasad.

Jednak plany te spotykają się z krytyką. Jean-Nicolas Beuze, przedstawiciel UNHCR w Brukseli, stwierdził, że UE ulega „populistycznej retoryce” i „alternatywnym faktom” na temat migrantów. Ostrzegł, że uchodźcy ryzykują wysłanie do kraju, gdzie mogą „doznać nieodwracalnej krzywdy”. Niektóre kraje, w tym Francja i Hiszpania, również wyraziły sprzeciw. Prezydent Francji Emmanuel Macron powiedział, że „nie widział nigdy centrum powrotowego w kraju trzecim, które faktycznie działa” i wyraził wątpliwość, czy „o to chodzi w naszej Europie”.

Posłanka do Parlamentu Europejskiego, Mélissa Camara z partii Zielonych, argumentowała, że tworzenie takich ośrodków poza granicami UE „łamie podstawowe wartości UE, jakimi są godność i przestrzeganie praw podstawowych”. Wyraziła obawy, że w Uzbekistanie czy Rwandzie nie będzie gwarancji przestrzegania praw człowieka.

Różnice w Nowych Przepisach

W ramach nowych przepisów UE, ośrodki powrotowe miałyby przyjmować osoby, które wyczerpały już wszystkie prawne możliwości pozostania w Unii i oczekują na deportację. Różni się to od wcześniejszych planów migracyjnych w Wielkiej Brytanii, Danii i we Włoszech, które koncentrowały się na osobach ubiegających się o azyl lub nowo przybyłych migrantach. Te wcześniejsze wysiłki miały trudności z realizacją: włoskie centra w Albanii utknęły w sporach sądowych, duńskie plany dotyczące Rwandy zostały wstrzymane, a brytyjski program w Rwandzie został porzucony po latach wyzwań prawnych.

Nowe ramy prawne mają na celu uniknięcie tych problemów, oferując, zdaniem zwolenników, większą przejrzystość i zgodność z prawem.

Najważniejsze fakty

Źródło: Politico Europe https://www.politico.eu/article/eu-countries-eye-setting-up-migrant-return-hubs-in-rwanda-and-uzbekistan/