W środę Sąd Najwyższy Gambii ma wydać orzeczenie w sprawie krajowego zakazu okaleczania żeńskich narządów płciowych (FGM). Decyzja ta może zaważyć na przyszłości dziewcząt w tym afrykańskim kraju, decydując, czy pozostaną one pod ochroną prawa, czy też czeka je trauma, której doświadczyły ich matki i babki.
Dla wielu Gambijek, które same przeszły FGM, nadchodzące orzeczenie jest testem, czy państwo jest w stanie skutecznie chronić swoje obywatelki. Obawiają się, że osłabienie zakazu otworzy drzwi do potajemnych praktyk, które nadal są głęboko zakorzenione w niektórych społecznościach.
Historie matek
Mariama Jabbie, 28-letnia matka dwóch córek, ma jasno w pamięci ból, którego doświadczyła w wieku sześciu lat. „Trauma rozciągnęła się daleko poza sam zabieg, towarzysząc mi w dorosłym życiu, małżeństwie i macierzyństwie” – mówi. Jej strach nasilił się pod koniec ubiegłego roku, gdy trzymiesięczne dziecko zmarło po potajemnym zabiegu FGM w pobliżu jej domu. „Zawsze jestem w pogotowiu. Martwię się, że krewny mógłby zabrać moje córki bez mojej wiedzy” – dodaje.
Podobne obawy wyraża Binta Jawo, 30-latka i matka siedmioletniej córki. „To było bardzo bolesne” – wspomina. „Nie wyobrażam sobie, abym pozwoliła mojej córce przejść przez coś, o czym wiem, że jest szkodliwe, skoro mam moc ją chronić”. Jawo uważa, że zakaz FGM „zrobił różnicę”, nawet jeśli nie wyeliminował praktyki całkowicie.
Sarjo Kambi, 37-latka, doświadczyła najgorszego w 2023 roku, kiedy jej córka została poddana FGM bez jej zgody przez babkę ojczystą. „To był najbardziej bolesny dzień w moim życiu” – opowiada. Jej własne doświadczenia z FGM wpłynęły na jej zdrowie i małżeństwo. „Byłam prawie zapieczętowana w wyniku cięcia” – mówiła. „W noc poślubną mój mąż nie mógł mnie spenetrować. Z tym żyłam całe życie”. Jej zgłoszenie na policję zostało zbagatelizowane jako „sprawa rodzinna”, co jeszcze bardziej pogłębiło jej ból.
Kontekst prawny i społeczny
Sprawa przed Sądem Najwyższym Gambii stała się jednym z najważniejszych wyzwań konstytucyjnych w kraju, ponownie otwierając debatę na temat religii, kultury i praw kobiet. W 2015 roku wprowadzono zakaz FGM, który penalizuje tę praktykę, przewidując kary do trzech lat więzienia, a w przypadku śmierci – dożywotnie pozbawienie wolności. Jednak egzekwowanie prawa było ograniczone, co pozwoliło na kontynuowanie praktyki w ukryciu.
Pierwsze wyroki skazujące na mocy ustawy zapadły dopiero w 2023 roku. Kampanie społeczne wskazują, że prawo pomogło zmniejszyć FGM, ale jednocześnie spowodowało, że praktyka przeniosła się do podziemia, a niektóre rodziny okaleczają dziewczynki w jeszcze młodszym wieku, aby uniknąć wykrycia. Gambia pozostaje jednym z krajów Afryki o najwyższej częstości występowania FGM. Według danych z 2019-2020 roku, 65 procent dziewcząt przechodzi FGM przed ukończeniem piątego roku życia.
Naciski na zniesienie zakazu
Mimo ograniczonych sukcesów w egzekwowaniu, wciąż istnieją naciski na uchylenie zakazu. Na początku 2024 roku, jeden z posłów wprowadził projekt ustawy mający na celu zniesienie zakazu, co wywołało szerokie protesty organizacji praw kobiet. Islamska Rada Najwyższa Gambii poparła propozycję, opisując okaleczanie jako „jedną z cnót islamu”. Zwolennicy uchylenia zakazu argumentują, że sprawa dotyczy wolności religijnej i praw kulturowych, a nie samej praktyki. Organizacje praw człowieka i medyczne odrzucają ten argument, twierdząc, że wszystkie formy niemedycznego okaleczania żeńskich narządów płciowych naruszają autonomię cielesną dziewcząt i ich podstawowe prawa.
Najważniejsze fakty:
| Aspekt | Opis |
|---|---|
| Decyzja Sądu | Sąd Najwyższy Gambii ma zadecydować o przyszłości zakazu FGM. |
| Obawy matek | Matki, które same doświadczyły FGM, obawiają się o bezpieczeństwo swoich córek i możliwość osłabienia ochrony prawnej. |
| Kontekst społeczny | Pomimo zakazu z 2015 roku, FGM nadal jest praktykowane, często w ukryciu, z wysokim wskaźnikiem występowania, zwłaszcza wśród małych dzieci. |
| Naciski na uchylenie | Istnieją naciski ze strony niektórych środowisk religijnych i politycznych na uchylenie zakazu, argumentując wolnością religijną. |
Konsekwencje dla Gambii i regionu
Decyzja Sądu Najwyższego będzie miała dalekosiężne konsekwencje nie tylko dla Gambii, ale także dla całego regionu. Może ona ustanowić precedens, który wpłynie na walkę z FGM w innych krajach afrykańskich. Dla obrońców praw kobiet, sprawa ta jest o wiele więcej niż tylko jednym orzeczeniem sądowym. Jak mówi Fatou Baldeh, jedna z wiodących gambijskich aktywistek przeciwko FGM, miesiące publicznej debaty podsycają strach i dezinformację, utrudniając kobietom otwarte wypowiadanie się. Nawet po latach prawnego zakazu, milczenie nadal chroni tę praktykę w wielu rodzinach i społecznościach.
Źródło: Al Jazeera World, https://www.aljazeera.com/news/2026/7/7/gambian-mothers-fear-for-their-daughters-as-court-weighs-fgm-ban?traffic_source=rss
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna