Pożary we Francji i Hiszpanii przytłaczają służby – czy UE ma narzędzia do walki z tak wielkimi ogniem?

Ponad 300 tysięcy mieszkańców Francji i Hiszpanii musiało opuścić swoje domy w wyniku szalejących pożarów lasów, które w ostatnich dniach postawiły krajowe służby przeciwpożarowe na skraju wyczerpania. W odpowiedzi na kryzys Unia Europejska uruchomiła swój Mechanizm Ochrony Ludności oraz rezerwę awaryjną rescEU. Pytanie, które zadają sobie eksperci i politycy, brzmi: czy Europa jest wystarczająco przygotowana na pożary tej skali?

Skala kryzysu – Francja i Hiszpania pod presją

Według danych zebranych przez Politico Europe, fala pożarów objęła rozległe obszary południowej Francji i wschodniej Hiszpanii. W samym tylko regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże ewakuowano około 120 tysięcy osób, a na wybrzeżu hiszpańskiej Katalonii – kolejne 180 tysięcy. Ogień strawił już tysiące hektarów lasów, a silny wiatr utrudnia pracę strażaków. Lokalne służby alarmują, że posiadana flota samolotów gaśniczych i śmigłowców jest niewystarczająca, by opanować jednocześnie kilka dużych ognisk.

W Hiszpanii rząd ogłosił stan klęski żywiołowej w trzech prowincjach, a w południowej Francji aktywowano dodatkowe oddziały wojska do pomocy w ewakuacji i gaszeniu. Problemy logistyczne potęgują fale upałów, które wysuszyły ściółkę leśną, oraz miejscowe braki w sprzęcie.

Jak UE stara się pomóc – rescEU i Mechanizm Ochrony Ludności

Unia Europejska nie pozostaje bierna. Komisja Europejska poinformowała o uruchomieniu unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, który umożliwia koordynację pomocy między państwami członkowskimi. W ramach akcji rescEU – stałej rezerwy sprzętu i sił – do Francji i Hiszpanii skierowano dodatkowe samoloty gaśnicze oraz śmigłowce z bazy floty stacjonującej w krajach takich jak Włochy, Grecja i Szwecja.

RescEU, stworzony po tragicznych pożarach w Grecji w 2018 roku, miał zapewnić natychmiastową pomoc transgraniczną. Jednak według analityków przytaczanych przez Politico Europe, obecna flota – licząca kilkanaście samolotów typu Canadair oraz helikopterów – jest w stanie obsłużyć co najwyżej dwa duże zdarzenia w tym samym czasie. W obecnej sytuacji potrzeby są znacznie większe.

Bruksela podkreśla, że nawet kilkadziesiąt dodatkowych maszyn nie rozwiąże problemu. Kluczem jest – zdaniem unijnych urzędników – długofalowe inwestowanie w prewencję, w tym zarządzanie roślinnością, tworzenie pasów przeciwpożarowych i lepsze systemy wczesnego ostrzegania. Komisja Europejska apeluje do państw członkowskich o przyspieszenie krajowych planów adaptacji do zmian klimatu.

Kto decyduje o skali odpowiedzi – ograniczenia systemu

W praktyce jednak skuteczność reakcji UE zależy od decyzji poszczególnych rządów. Mechanizm Ochrony Ludności działa na zasadzie dobrowolnych ofert: to państwa członkowskie decydują, czy i jaki sprzęt oraz personel przeznaczą do dyspozycji. Nie istnieje scentralizowane dowództwo, które mogłoby przejąć kierowanie akcją gaśniczą.

Eksperci wskazują na kilka słabości: brak wspólnego europejskiego samolotu gaśniczego, ograniczone zapasy retardantu (środka opóźniającego palenie się), a także opóźnienia w wysyłce pomocy spowodowane procedurami administracyjnymi. Ponadto koszty utrzymania floty i wyszkolenia pilotów są wysokie, co sprawia, że wiele krajów woli polegać na zasobach własnych.

Zmiany klimatu jako czynnik przyspieszający

Sezon pożarowy 2026 jest wyjątkowo wczesny i gwałtowny. Meteorolodzy łączą go z utrzymującą się na południu Europy falą upałów, która przyniosła temperatury przekraczające 40°C. Zdaniem ekspertów cytowanych w analizie, takie zjawiska będą się nasilać w kolejnych latach, co wymusza przemyślenie długoterminowych strategii ochrony ludności.

Podczas gdy w Brukseli trwają debaty nad zwiększeniem budżetu rescEU w kolejnych wieloletnich ramach finansowych, na razie pomoc jest improwizowana i niewystarczająca wobec skali wyzwania.

Najważniejsze fakty

Co to oznacza dla polskiego czytelnika

Choć pożary dotyczą głównie krajów basenu Morza Śródziemnego, skutki klimatyczne i organizacyjne odczuwalne są w całej Unii. Polska, która w ostatnich latach zmagała się z suszami i lokalnymi pożarami lasów, może w przyszłości potrzebować wsparcia rescEU. Usprawnienie systemu ochrony ludności UE oznacza realne bezpieczeństwo dla wszystkich obywateli, w tym Polaków. Ponadto decyzje o finansowaniu prewencji wpływają na unijny budżet, który współtworzymy.

Źródło: Politico Europe, „Can Europe fight fires this big?”, 28 lipca 2026, https://www.politico.eu/podcast/brussels-playbook-podcast/can-europe-fight-fires-this-big/