Premier Wielkiej Brytanii Andy Burnham zapowiedział, że burmistrzowie angielskich regionów metropolitalnych po raz pierwszy otrzymają część wpływów z podatku dochodowego. Reforma, której szczegóły mają zostać ogłoszone jesienią 2026 roku, przewiduje także możliwość zatrzymywania przez lokalnych przywódców części podatku od nieruchomości komercyjnych (business rates) oraz większą kontrolę nad mieszkalnictwem, transportem i kształceniem zawodowym. Burnham określił ten krok jako realizację obietnicy „przeniesienia władzy z Westminsteru do lokalnych społeczności”.
Jakie dokładnie zmiany przewiduje reforma
Zgodnie z planem, burmistrzowie strategicznych obszarów metropolitalnych w Anglii mają zacząć zatrzymywać część dochodów z podatku od nieruchomości komercyjnych od kwietnia 2027 roku, a udział w podatku dochodowym otrzymają od kwietnia 2028 roku. Docelowo dotacje z budżetu centralnego mają zostać zastąpione dochodami z tych dwóch źródeł. Stawki podatku dochodowego – w tym podstawowa stawka 20 procent dla dochodów od 12 571 do 50 270 funtów – nie zmienią się w wyniku reformy.
Dokładny procent wpływów z podatku dochodowego, który trafi do lokalnych przywódców, nie został jeszcze określony. Rząd ma ogłosić szczegóły jesienią, gdy kanclerz skarbu John Healey przedstawi pierwszy budżet swojej administracji. Niezależny think tank Re:State zaproponował, aby burmistrzowie otrzymywali 2,5 pensa z każdego funta zebranego w ramach 20-procentowej podstawowej stawki podatku dochodowego na swoim obszarze.
Wielka Brytania jako wyjątek na tle G7
Ogłoszenie reformy wpisuje się w szerszy kontekst brytyjskiej polityki fiskalnej. Według danych OECD, udział podatków krajowych pobieranych na poziomie lokalnym w Wielkiej Brytanii wynosi zaledwie 5,8 procent. To najniższy wynik w całej grupie G7 i wartość znacząco odbiegająca od innych dużych gospodarek. Dla porównania, we Francji wskaźnik ten sięga 20,4 procent, w Japonii 36 procent, a w Stanach Zjednoczonych aż 45,7 procent.
Obecnie burmistrzowie strategicznych obszarów metropolitalnych w Anglii otrzymują większość swojego finansowania w formie dotacji z centralnego budżetu państwa. Burnham, który jako burmistrz Wielkiego Manchesteru wielokrotnie apelował o większą kontrolę nad dochodami podatkowymi, argumentuje, że obecny model uzależnia lokalne społeczności od decyzji podejmowanych w Londynie i nie nagradza lokalnych wysiłków na rzecz wzrostu gospodarczego.
Reakcje i krytyka: brak konkretów i ryzyko dla słabszych regionów
Ogłoszenie reformy spotkało się z mieszanym przyjęciem. Cień kanclerza skarbu z ramienia Partii Konserwatywnej, sir Mel Stride, określił zapowiedź jako „bardzo ubogą w szczegóły”. Jego zdaniem, jeśli Burnham nie planuje równoczesnej podwyżki innych podatków, zwiększenia zadłużenia lub cięć w centralnych dotacjach, to w istocie nie ogłoszono żadnych nowych pieniędzy. Stride wyraził również obawę, że regiony o słabszej lokalnej gospodarce mogą stracić na reformie – co byłoby „odwrotnością tego, co Andy Burnham twierdzi, że chce osiągnąć”.
Z kolei Zia Yusuf, rzecznik Reform UK ds. spraw wewnętrznych, stwierdził, że premier powinien w pierwszej kolejności w pełni przekazać lokalnym społecznościom władzę nad kwestią zakwaterowania migrantów, zamiast skupiać się na podatkach.
Wśród burmistrzów reakcje różniły się w zależności od politycznej afiliacji. Tracy Brabin, laburzystowska burmistrz Zachodniego Yorkshire, powitała reformę, mówiąc, że mieszkańcy regionu będą mogli zobaczyć i odczuć realne korzyści ze swojej ciężkiej pracy. Ben Houchen, konserwatywny burmistrz Tees Valley, stwierdził, że wolałby ogólną obniżkę podatków, ale jeśli otrzyma udział w lokalnym podatku dochodowym, stworzy program rabatowy, który zwróci pieniądze mieszkańcom.
Co pozostaje niejasne
Rząd nie określił jeszcze dokładnego procentu wpływów z podatku dochodowego, który zostanie przekazany burmistrzom. Nie wiadomo także, czy udział w podatku będzie jednolity dla wszystkich regionów, czy zróżnicowany w zależności od lokalnych warunków. W odpowiedzi na zarzuty o ryzyko dla słabszych gospodarczo obszarów rząd zapowiedział opracowanie systemu wyrównawczego, ale jego szczegóły również nie są jeszcze znane. Ministerstwo finansów pracuje nad modelem, który zapewni, że obszary o niższych dochodach podatkowych nadal będą otrzymywać wsparcie.
Harmonogram wdrożenia
Zgodnie z planem, burmistrzowie angielskich regionów metropolitalnych mają zacząć zatrzymywać część dochodów z podatku od nieruchomości komercyjnych od kwietnia 2027 roku, a udział w podatku dochodowym otrzymają od kwietnia 2028 roku. Szczegółowy dokument polityczny, który określi wszystkie zasady reformy, ma zostać opublikowany w dniu jesiennego budżetu. Prace nad reformą koordynuje nowo utworzony ośrodek No 10 North w Manchesterze.
Najważniejsze fakty w skrócie
| Element reformy | Opis |
|---|---|
| Udział w podatku dochodowym | Burmistrzowie otrzymają część PIT od 2028 roku |
| Podatek od nieruchomości komercyjnych | Możliwość zatrzymywania business rates od 2027 roku |
| Udział podatków lokalnych w Wielkiej Brytanii | 5,8 procent – najniższy w G7 według OECD |
| System wyrównawczy | Rząd przygotuje mechanizm wsparcia dla słabszych regionów |
| Stawki podatku dochodowego | Nie zmienią się w wyniku reformy |
Dlaczego to ważne dla polskiego czytelnika
Brytyjska reforma decentralizacji podatkowej stanowi interesujący przypadek porównawczy dla Polski. Polska – podobnie jak Wielka Brytania – mierzy się z wyzwaniem odpowiedniego finansowania samorządów i debatą nad tym, jaką część dochodów podatkowych pozostawić w regionach. Decyzje rządu w Londynie mogą stać się punktem odniesienia w dyskusjach o modelu finansowania polskich gmin, powiatów i województw, zwłaszcza w kontekście toczących się rozmów o reformie dochodów jednostek samorządu terytorialnego.
Źródło: BBC Business, https://www.bbc.co.uk/news/articles/c4g3eyg60e0o
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna