Profesor Ryszard Szarfenberg z Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego oraz przewodniczący EAPN Polska, alarmuje, że rodziny najuboższe w Polsce otrzymują jedynie niewiele więcej wsparcia finansowego niż te zamożniejsze. Główną przyczyną tej dysproporcji jest brak systematycznej waloryzacji kluczowych świadczeń na dzieci, w przeciwieństwie do emerytur czy rent.
Brak waloryzacji i jego skutki
W latach 2022–2023, w okresie wysokiej inflacji, rząd nie zwiększał świadczenia wychowawczego (500+, a następnie 800+), co doprowadziło do wzrostu ubóstwa skrajnego, szczególnie wśród dzieci. Mimo że w 2024 roku świadczenie podniesiono o 60%, co czasowo zmniejszyło skalę ubóstwa, zamrażanie świadczeń rodzinnych, w tym zasiłków dla najuboższych, spowodowało ponowny wzrost skrajnego ubóstwa dzieci w 2025 roku. Profesor Szarfenberg podkreśla, że od 2016 roku kolejne rządy przeprowadzają „zerową” weryfikację zasiłku rodzinnego, co oznacza, że jego wartości i progi dochodowe nie zmieniły się od dekady.
Nieskuteczność systemu wsparcia
Profesor Szarfenberg zwraca uwagę, że obecny system świadczeń nie zapewnia odpowiedniego wsparcia dystrybucyjnego. Rodziny najuboższe, mimo że relatywnie bardziej korzystają z otrzymywanych świadczeń ze względu na niższe dochody, wciąż nie otrzymują znacząco więcej niż rodziny z górnej części rozkładu dochodów. Jego zdaniem, drugi i trzeci filar wsparcia – czyli zasiłki rodzinne i pomoc społeczna – powinny zostać znacznie dowartościowane.
Koncepcje zmian i ryzyka
Jako rozwiązanie, profesor Szarfenberg proponuje radykalne, np. 100-procentowe, podniesienie zasiłków rodzinnych, ich progów, kwot i dodatków, a także wprowadzenie rocznej waloryzacji. Uważa, że rząd mógłby to zrealizować bez większych problemów, a koszt byłby niższy niż kolejne podniesienie 800+. Inną, bardziej ambitną propozycją, jest połączenie zasiłków rodzinnych ze świadczeniem wychowawczym w jedno zintegrowane świadczenie, zgodnie z wcześniejszą propozycją CenEA z 2014 roku. Takie rozwiązanie zapewniłoby wszystkim 800 zł na dziecko, a rodziny z niższymi dochodami otrzymywałyby automatyczny dodatek, rosnący wraz ze spadkiem dochodu.
Rząd jednak skłania się ku integracji zasiłków rodzinnych z pomocą społeczną, co zdaniem Szarfenberga jest kontrowersyjne. Wskazuje, że większy dostęp do pomocy społecznej jest często tylko na papierze. Ludzie, którzy w latach 2023–2024 „odbili się” od systemu, nie wrócili do niego nawet po podniesieniu kryteriów dochodowych, pozostając w przekonaniu, że nic im się nie należy. Ponadto, brak wzrostu kryteriów dochodowych w 2026 i prawdopodobnie w 2027 roku sprawi, że część osób ponownie „wypadnie” poza próg. Profesor ostrzega, że połączenie zasiłków rodzinnych z pomocą społeczną spowoduje, iż duża część ubogich rodzin nie dołączy do systemu, który wymaga sprawdzania dochodów i wizyt pracowników socjalnych, w przeciwieństwie do automatycznego systemu ZUS.
Najważniejsze fakty
| Fakt | Opis |
|---|---|
| Brak waloryzacji | Świadczenia na dzieci nie są systematycznie waloryzowane od 2016 roku. |
| Skutki inflacji | Wysoka inflacja w latach 2022-2023 zwiększyła ubóstwo skrajne dzieci. |
| Propozycje zmian | Podniesienie zasiłków rodzinnych o 100% lub integracja świadczeń w ZUS. |
| Ryzyko integracji | Połączenie zasiłków z pomocą społeczną może wykluczyć wiele ubogich rodzin. |
Wyzwania w dotarciu do potrzebujących
Profesor Szarfenberg zauważa, że w Polsce nadal brakuje skutecznych mechanizmów dotarcia do osób uprawnionych do świadczeń, które z nich nie korzystają – czy to z powodu niewiedzy, wstydu, czy wcześniejszych negatywnych doświadczeń. Mimo że Unia Europejska i EAPN Polska zalecają monitorowanie tego zjawiska i walkę z nim, w Polsce dopiero teraz wpisano je do projektu nowelizacji ustawy o pomocy społecznej.
Źródło: Rzeczpospolita, https://www.rp.pl/finanse/art44775811-prof-szarfenberg-rodziny-najubozsze-otrzymuja-niewiele-wiecej-niz-najbogatsze
Źródła i weryfikacja
Materiał przygotowano jako praktyczną notatkę redakcyjną. Przed decyzjami prawnymi, finansowymi lub urzędowymi sprawdzaj dane w źródle pierwotnym.
- Oficjalne źródła i weryfikacja redakcyjna