Globalna walka o AI: encyklika Watykanu kontra chiński model – dwie wizje przyszłości

Autor: Redakcja OSKZG.pl

Światowa debata o sztucznej inteligencji osiągnęła nowy poziom – zamiast technicznych standardów chodzi o to, jak definiujemy prawdę, człowieka i władzę. W najnowszym eseju w „Rzeczpospolitej” prof. Waldemar Karpa, ekonomista i komentator, zestawia dwa dokumenty, które jego zdaniem wyznaczają bieguny globalnego sporu: encyklikę papieża Leona XIV „Magnifica Humanitas” oraz partyjny esej Zhang Dongganga z Centralnej Szkoły Partyjnej KPCh. Różnica między nimi nie jest tylko akademicka – przekłada się na realne decyzje biznesowe i polityczne, które dotkną również Polskę.

Najważniejsze fakty

Dwie wizje zarządzania AI

Prof. Karpa podkreśla, że obie strony uznają potęgę sztucznej inteligencji, ale wyciągają radykalnie różne wnioski. Watykan, w ślad za encykliką wydaną w 135. rocznicę „Rerum Novarum”, stawia na osobę ludzką, sumienie i ochronę przed inwigilacją. Papież Leon XIV nie potępia AI jako „złej samej w sobie”, ale przypomina, że technologia nigdy nie jest neutralna – przyjmuje cechy tych, którzy ją projektują, finansują i regulują. W encyklice pojawia się ostrzeżenie przed „architekturą widzialności”, czyli systemami kontroli, które mogą marginalizować słabszych.

Pekin idzie w przeciwnym kierunku. Zhang Donggang, profesor ekonomii na uniwersytecie Renmin, w eseju opublikowanym w głównym piśmie Centralnej Szkoły Partyjnej, definiuje AI jako nową formę „intelektu powszechnego” i narzędzie do budowy „autonomicznego systemu wiedzy” opartego na myśli Xi Jinpinga. Humanizm ustępuje tu miejsca cyfrowej suwerenności państwa. Etyka AI zostaje zdefiniowana na nowo – nie jako ochrona jednostki, ale jako gwarant stabilności partii i sukcesu chińskiej modernizacji.

Kimi K3 i geopolityka open source

Zaledwie kilka dni po wystąpieniu Xi Jinpinga na Światowej Konferencji Sztucznej Inteligencji w Szanghaju, chińska firma Moonshot AI zaprezentowała model Kimi K3 – o gigantycznej liczbie 2,5 biliona parametrów. Eksperci cytowani przez Karpę wskazują, że model dorównuje, a w niektórych aspektach przewyższa amerykańskie odpowiedniki, takie jak GPT-4 czy Claude. Co kluczowe, Kimi K3 został udostępniony w modelu open source.

Jak zauważa prof. Karpa, nie jest to akt filantropii, lecz precyzyjnie zaplanowana strategia. Amerykańskie laboratoria, takie jak OpenAI czy Anthropic, muszą generować zyski, by spłacić miliardy dolarów prywatnego kapitału. Chińskie firmy, wspierane „cierpliwym kapitałem” państwowym, mogą pozwolić sobie na straty, byle tylko uzależnić od siebie globalnych deweloperów i badaczy. To swoisty odwrócony dumping – za darmo oddaje się to, co w Dolinie Krzemowej jest płatne i zamknięte.

Znaczenie dla Polski

Polska, jako członek Unii Europejskiej, stoi przed wyborem modelu regulacji AI. Unijny AI Act, który wchodzi w życie etapami, stara się pogodzić innowację z ochroną praw obywatelskich, ale – jak wskazuje analiza Karpy – może być coraz trudniej utrzymać neutralną pozycję, gdy globalne potęgi narzucają własne standardy. Z jednej strony Watykan przypomina o etycznych fundamentach, z drugiej Chiny oferują tanią i otwartą infrastrukturę, ale za cenę ideologicznego nadzoru.

Profesor zwraca uwagę, że debata o AI przestała być wyłącznie domeną inżynierów. Stała się wyzwaniem humanistycznym i politycznym, które wymaga od europejskich decydentów jasnego stanowiska. W przeciwnym razie algorytmy, które dziś wydają się neutralne, mogą wkrótce definiować, co w Polsce i innych krajach regionu uznaje się za prawdę, dobro wspólne i godność człowieka.

Źródło: Rzeczpospolita – Waldemar Karpa, „Magnifica AI. Między nową wieżą Babel a godnością człowieka”, https://www.rp.pl/opinie-polityczno-spoleczne/art44860211-waldemar-karpa-magnifica-ai-miedzy-nowa-wieza-babel-a-godnoscia-czlowieka