Studia to za mało? Rynek pracy zmienia się dla absolwentów

Polski rynek pracy przechodzi transformację, która zderza absolwentów uczelni wyższych z nową rzeczywistością. Jak wynika z analiz przeprowadzonych przez Sylwię Roszkowską i Aleksandrę Majchrowską z Uniwersytetu Łódzkiego, premia finansowa za wyższe wykształcenie, choć nadal istnieje, systematycznie maleje. To zjawisko wpływa na perspektywy zawodowe wielu młodych ludzi w Polsce.

Malejąca premia za wykształcenie

W 2004 roku pracownicy po studiach zarabiali średnio o 73 procent więcej niż osoby z wykształceniem podstawowym. Dwie dekady później, w 2024 roku, ta przewaga skurczyła się do niespełna 59 procent. Spadek jest szczególnie widoczny w przypadku kobiet, gdzie premia zmalała z 71 do 55 procent. Oznacza to, że inwestycja w edukację, choć nadal przynosi wzrost średniej płacy, generuje coraz mniejszy zwrot. W 2004 roku każdy kolejny poziom wykształcenia zwiększał płace o 17,2 procent, natomiast w 2024 roku było to już tylko 15,5 procent.

Najważniejsze fakty:
| Okres badawczy | Premia za wyższe wykształcenie (vs. podstawowe) | Premia za kolejny poziom wykształcenia |
|—|—|—|
| 2004 | 73% | 17,2% |
| 2024 | 59% | 15,5% |

Upowszechnienie wyższego wykształcenia

Jednym z kluczowych czynników wpływających na tę zmianę jest upowszechnienie szkolnictwa wyższego. Według danych GUS, o ile w 2004 roku co piąty pracownik posiadał wyższe wykształcenie, o tyle w 2024 roku odsetek ten wzrósł do 43 procent. Wśród kobiet wskaźnik ten osiągnął nawet 53 procent. Aleksandra Majchrowska podkreśla, że wykształcenie wyższe stało się standardem nie tylko wśród specjalistów i menedżerów, ale coraz częściej pojawia się w zawodach, które niekoniecznie tego wymagają. Przykładowo, odsetek pracowników biurowych po studiach wzrósł z 4 do ponad 40 procent.

Konsekwencje dla absolwentów

Mniejsza unikatowość dyplomu, w połączeniu z dużą liczbą absolwentów kierunków takich jak ekonomia, zarządzanie czy pedagogika, obniża pozycję przetargową młodych ludzi. Pracodawcy, mając do wyboru wielu kandydatów z podobnymi kwalifikacjami, nie są zmuszeni do oferowania wysokich stawek. Joanna Tyrowicz z ośrodka GRAPE zauważa, że brak konkurencyjności o pracownika z wyższym wykształceniem naturalnie prowadzi do stagnacji płac.

Różnice między płciami i wybory ścieżek edukacyjnych

Sylwia Roszkowska zwraca uwagę, że na niższą stopę zwrotu z wykształcenia u kobiet mogą wpływać wybierane przez nie kierunki studiów i branże pracy. Kobiety częściej decydują się na mniej płatne kierunki społeczne czy pedagogiczne, podczas gdy na studiach technicznych dominują mężczyźni. Dodatkowo, kobiety częściej wybierają zawody pozwalające na łatwiejsze pogodzenie pracy z obowiązkami rodzinnymi, co często wiąże się z niższymi zarobkami. Problemem pozostaje także tzw. kara za macierzyństwo.

Wzrost płacy minimalnej i jakość edukacji

Spadek premii za wykształcenie jest również efektem szybkiego wzrostu płacy minimalnej, co zmniejszyło dystans między zarobkami specjalistów a najniżej opłacanych pracowników. Badaczki z UŁ wskazują także na brak wystarczającego popytu na wysokie kwalifikacje w kontekście upowszechnienia szkolnictwa wyższego. Dodatkowo, pogarszająca się jakość edukacji, gdzie uczelnie otrzymują finansowanie za studenta, a nie za dobrze wykształconego absolwenta, również przyczynia się do obniżenia wartości dyplomu na rynku pracy. Wielu absolwentów trafia dziś do galerii handlowych, call centers czy urzędów, często pracując za minimalne stawki.

Źródło: Rzeczpospolita, https://www.rp.pl/rynek-pracy/art44771981-rynek-pracy-zderzyl-absolwentow-z-rzeczywistoscia-studia-juz-nie-wystarcza

Datos clave