Polski ekosystem innowacji na rozdrożu: rekordowe inwestycje a stagnacja mniejszych startupów

Polski ekosystem innowacji doświadczył rekordowych inwestycji w pierwszej połowie 2026 roku, osiągając pułap 4,6 miliarda złotych. Jednak, jak donosi Rzeczpospolita, za tą imponującą sumą kryje się niepokojąca prawda o stagnacji wśród mniejszych startupów. Większość kapitału została przyciągnięta przez dwie globalne firmy, Iceye i ElevenLabs, co maskuje szerszy problem niedofinansowania wczesnych etapów rozwoju innowacyjnych projektów.

Dysproporcja na rynku

Pomimo historycznego rekordu inwestycji, rynek venture capital w Polsce pozostaje w dużej mierze uzależniony od publicznych środków. Kiedy programy takie jak PFR Ventures czy te realizowane przez NCBR dobiegają końca, aktywność funduszy VC wyraźnie spada. To wskazuje na brak wystarczająco silnych fundamentów zbudowanych przez prywatny kapitał, co jest kluczowe dla zrównoważonego rozwoju ekosystemu innowacji. Mniejsze i średnie projekty nadal napotykają trudności w pozyskiwaniu finansowania, a funduszom brakuje odwagi i kapitału na inwestycje w najbardziej ryzykowne, wczesne fazy rozwoju.

Najważniejsze fakty

Potrzebne zmiany systemowe

Aby kapitał trafiał do szerszego grona innowacyjnych firm, Polska musi odejść od pasywnej strategii „czekania na jednorożce”. Chociaż środki z KPO i nowej perspektywy unijnej zaczynają płynąć do funduszy VC wspierających wczesne etapy startupów, proces ten jest zbyt powolny. Równolegle, państwo powinno wprowadzić realne zachęty podatkowe dla aniołów biznesu. Inwestorzy indywidualni, jako pierwsi wchodzący w ryzykowne projekty, mogliby być motywowani ulgami na wzór brytyjskiego programu SEIS, który pozwala odliczyć od podatku nawet połowę wartości inwestycji w startup.

Rola inwestorów instytucjonalnych

W dojrzałych ekosystemach venture capital, fundusze emerytalne i ubezpieczyciele odgrywają znaczącą rolę. W Polsce ich obecność jest symboliczna, co uniemożliwia rynkowi funkcjonowanie bez stałego wsparcia państwowego. Rozwój ich zaangażowania mógłby znacząco wzmocnić niezależność i stabilność finansowania innowacji. Ponadto, warto ułatwić wspólną inwestycję kilku mniejszych funduszy w jeden projekt, eliminując biurokratyczne przeszkody, co pozwoliłoby finansować ambitniejsze startupy przy jednoczesnym rozłożeniu ryzyka.

Konieczność „wyjść z inwestycji”

Fundusze venture capital czerpią zyski nie tylko z inwestowania, ale przede wszystkim z możliwości sprzedaży udziałów z zyskiem. Brak wystarczającej liczby przejęć, udanych debiutów giełdowych czy ogólnego ożywienia giełdy sprawia, że kapitał zbyt wolno wraca do funduszy, ograniczając finansowanie kolejnych pokoleń startupów. To kluczowy element dla całego cyklu inwestycyjnego.

Mentalność polskiego biznesu

Problemem pozostaje również mentalność rodzimych, dużych spółek. Częściej decydują się one na zakup gotowych technologii za granicą lub rozwijanie własnych działów badawczo-rozwojowych, zamiast inwestować w krajowe startupy. Wprowadzenie zachęt podatkowych lub regulacyjnych mogłoby zmienić ten trend. Jest to problem szerszy, obserwowany w całej Europie, gdzie startupy często szukają kapitału w USA z powodu płytkiego rynku finansowania na Starym Kontynencie. Rozwój innowacji to nie tylko sukces pojedynczych firm, ale przyszli eksporterzy technologii, płatnicy wysokich podatków i twórcy najlepiej wynagradzanych miejsc pracy. Bez głębokich zmian, kolejne projekty na miarę Iceye czy ElevenLabs mogą nie powstać.

Źródło: Rzeczpospolita (https://www.rp.pl/opinie-ekonomiczne/art44820181-pawel-rozynski-jak-wyhodowac-jednorozca-polski-ekosystem-innowacji-na-dwoch-biegunach)