Jan Zielonka: Wojny historyczne to zajęcie polityków, odwracające uwagę od realnych problemów

Profesor Jan Zielonka w swoim artykule dla Rzeczpospolitej krytykuje polityków za angażowanie się w tzw. „wojny historyczne”, które, jego zdaniem, służą jedynie odwracaniu uwagi społeczeństwa od narastających, palących problemów. W obliczu zagrożeń takich jak ryzyko inwazji, załamanie publicznej służby zdrowia czy kryzys klimatyczny, klasa polityczna skupia się na sporach o przeszłość, zamiast szukać rozwiązań dla teraźniejszości i przyszłości.

Mechanizm odwracania uwagi

Zielonka wskazuje, że mechanizm jest prosty: w sytuacji braku skutecznych recept na poprawę przyszłości, najłatwiej skierować uwagę społeczeństwa na bolesną przeszłość. Emocjonalne spory o pamięć i symbole skutecznie odciągają od bieżących kłopotów. Przykładem jest debata publiczna zdominowana przez kwestie związane z UPA i Wołyniem, często podsycana – jak zauważa autor, powołując się na Annę Mierzyńską – przez rosyjskie trolle. To zjawisko nie jest jednak specyfiką polską. Profesor przywołuje przykłady sporów o pomniki w Wielkiej Brytanii, burzenie pomników Lenina i stawianie Banderze na Ukrainie, czy wojny o spuściznę partyzantki we Włoszech.

Polityka historyczna a realne problemy

Politycy, zdaniem Zielonki, świadomi są, że znacznie łatwiej jest odebrać komuś order czy odsłonić pomnik, niż naprawić system ochrony zdrowia, zbudować elektrownię, czy opracować sensowną strategię demograficzną. Rozwiązywanie realnych problemów wymaga kompetencji i pieniędzy, których często brakuje. Patriotyczne gesty nie skrócą kolejek do lekarza, pomniki nie powstrzymają zmian klimatu, a płomienne przemówienia nie odstraszą agresywnego sąsiada. Polityka historyczna, w ujęciu Zielonki, ma z historią tyle wspólnego, co astrologia z astronomią.

Historia jako dyscyplina naukowa

Historia jest dyscypliną naukową, której zadaniem jest badanie źródeł, ustalanie faktów i próba zrozumienia przeszłości. Nie służy ona do produkowania obowiązujących mitów ani wystawiania politycznych świadectw moralności. Kanonizowanie jednych postaci historycznych jako bohaterów i potępianie innych jako złoczyńców to nie jest zadanie historyka, lecz polityka. Kiedy słyszy o narzekaniach na niewdzięcznych Ukraińców, którzy eliminują Polaków z odbudowy, profesor odczuwa irytację. Podkreśla, że w relacjach międzynarodowych i w biznesie, trzeba mieć konkurencyjną ofertę i chęć współpracy, a nie bazować na historycznych urazach.

Skutki „wojen historycznych” dla społeczeństwa

Wojny historyczne opierają się na błędnym założeniu, że ten, kto rządzi przeszłością, kontroluje przyszłość. Profesor Zielonka ostrzega, że przyszłość jest bezlitosna i nie interesują jej nasze spory o pamięć i symbole. Rozumie, dlaczego politycy wolą prowadzić wojny o przeszłość, ale znacznie mniej rozumie wyborców, którzy po raz kolejny pozwalają wciągać się w te dyskusje, zamiast wymagać rozmów o przyszłości Polski. Cenę za to zapłacimy wszyscy.

Najważniejsze fakty

Artykuł profesora Zielonki jest istotny dla czytelników OSKZG.pl, ponieważ jasno wskazuje na mechanizmy polityczne, które wpływają na jakość debaty publicznej w Polsce. Wskazuje, że skupienie na sporach o przeszłość osłabia zdolność państwa do reagowania na pilne wyzwania, co ma bezpośrednie konsekwencje dla życia każdego obywatela – od zdrowia, przez bezpieczeństwo, po stabilność gospodarczą. Zrozumienie tej dynamiki pozwala na bardziej świadome uczestnictwo w życiu publicznym i krytyczne ocenianie działań polityków.

Źródło: Rzeczpospolita, https://www.rp.pl/opinie-polityczno-spoleczne/art44819961-jan-zielonka-wojny-historyczne-to-zajecie-politykow